یادداشت رویترز/دکتر یوسف بات مشکل غرب با برنامه هستهای ایران سیاسی است، نه قانونی
دانشمند هستهای آمریکا در مقالهای در خبرگزاری رویترز ضمن اشاره به مستنداتی که نشان میدهند برنامه هستهای ایران کاملاً صلحآمیز است، نصب سانتریفیوژهای جدید در نطنز را همگام با تعهدات بینالمللی تهران دانسته است.
به گزارش حیات، خبرگزاری رویترز در گزارشی به قلم «یوسف بات»، مشاور علمی «فدراسیون دانشمندان آمریکا» و فیزیکدان «بخش انرژی آستروفیزیک» با اشاره به اتهاماتی که علیه فعالیتهای هستهای ایران مطرح شده، به تشریح اشکالات وارده به این اتهامات پرداخت که متن کامل آن در ادامه آمده است:هفته گذشته بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی ادعا کرد سانتریفیوژهای نسل دومی که ایران قصد دارد در سایت اصلی غنیسازی خود در نطنز استفاده از آنها را آغاز کند می تواند زمان لازم برای دستیابی ایران به بمب هستهای را تا یک سوم کاهش دهد. وی ضمن بیان این مطلب تأکید کرد چنانکه قبلاً گفته است ضربالأجل اقدام نظامی علیه ایران را تابستان سال جاری میداند. این اظهارات نتانیاهو، با توجه به «مقاصد و تواناییهای ایران» پیشبینیای مبتنی بر «مفروضههایی اثباتنشده» دانسته است.علیرغم این، این اظهارات نخست وزیر اسرائیل میتواند حکم فراهم آوردن مهمات برای جنگطلبان واشنگتن و بیتالمقدس را داشته باشد که ممکن است وارد یک جنگ «بیهوده و مضر دیگر در خاورمیانه» شوند. تاکیدات نتانیاهو بر مبنای تحقیقات و بررسیهای فنی نیست.او اشارهای به این موضوع نمیکند که ایران بخشی از ذخیره گازی هگزافلوراید اورانیوم غنی شده خود را برای استفاده به عنوان سوخت در رآکتور تحقیقاتی تهران به قالب فلزی تبدیل کرده است. این تبدیل، سطح غنیسازی ایران را ثابت نگاه میدارد و از میزان ذخائر گازی قابل غنیسازی ایران که در سانتریفیوژها از آنها استفاده میشود، میکاهد. این کاری نیست که کشوری کمر بسته برای حرکت در مسیر تسلیحاتی انجام میدهد. نادیده گرفتن این واقعیت در تعیین زمان فرضی دستیابی به بمب، مثل این است که موجودی حساب خود را بر اساس درآمد خود محاسبه کنید و مبلغی را که با چک کشیدن، خارج کردهاید، نادیده بگیرید.اگر ایران بعداً هم بخواهد تلاش کند تا برنامهاش را تسلیحاتی کند نمیتواند مقداری از این مواد که به اکسید فلز تبدیل شده را به آسانی غنیسازی و به اورانیوم تسلیحاتی تبدیل کند. تبدیل مجدد این مواد به حالت گازی برای کشوری که میخواهد با سرعت به بمب هستهای دست یابد فرایندی دشوار و زمانبر است.علاوه بر این میدانیم که ایرانیها برای تبدیل ذخائر گازی هگزافلوراید اورانیوم 20 درصد خود به صفحههای سوخت فلزی با مشکلات فنی مواجهند.اگر قدرتهای جهانی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نگران هستند و میخواهند از ذخیره اورانیوم غنیشده ایران مطمئن شوند، یک راه آن است که به ایران کمکهای فنی لازم برای این تبدیل را ارائه دهند. این نوع کمکرسانیهای فنی بخشی طبیعی از وظایف رسمی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در کشورهای عضو است.راه دیگر این است که قدرتهای جهانی مذاکره کننده با ایران توافق کنند تا گاز اورانیوم غنیشده ایران را به طور همزمان با صفحههای سوخت فلزی تولید شده در کشورهای دیگر مبادله کنند. در واقع اگر به ایران برای این تبادل کمک لازم ارائه شود، این کشور به سرعت از خطوط قرمز مصنوعی [ترسیم شده] برای تسلیحاتی شدن [برنامه هستهایش] عقبنشینی خواهد کرد.خطای دیگری که نتانیاهو در تقویم زمانی نادرستش برای برنامه هستهای ایران مرتکب شده این است که ایران میتواند فوراً هزاران سانتریفیوژ را نصب و اشکالزدایی کرده و از تمام ظرفیت آنها استفاده کند. نصب و راهاندازی 3000 دستگاه سانتریفیوژ نسل دوم ماهها طول میکشد. این کار مانند این است که بخواهیم یک تاسیسات کاملا جدید ایجاد کنیم. در حالی که در گزارش اخیر آژانس آمده است که ایران تنها 180 سانتریفیوژ IR-2 را نصب کرده است. به علاوه، مشخص نیست این دستگاهها در آینده نزدیک متصل شوند و یا حتی مشخص نیست آیا این دستگاههای کار خواهند کرد یا خیر.هنگام راهاندازی آبشارهای سانتریفیوژی جدید مشکلات فنی زیادی بروز میکنند و اینطور نیست که آبشارها فوراً با سرعت کامل عملیاتی شوند. درست است که IR-2 سه برابر سریعتر از سانتریفیوژهای نسل اول کار میکنند اما عملیاتی شدن کامل قابلیت سانتریفیوژهای نسل دوم به ماهها یا حتی سالها زمان نیاز دارد.سانتریفیوژهای نسل دوم گامهای آغازین برای ایران هستند. این دستگاهها به اندازه کافی پیشرفته نیستند. حتی دستگاههای نسل دوم جدید از لحاظ فناوری، طبق استانداردهای غربیها بسیار قدیمی هستند. ایران با نصب دستگاههای بیشتر برای غنیسازی مرتکب اقدامی نشده است که ناقض حقوق قانونیاش برای ساخت فناوریهای هستهای باشد.سرگی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز بر این موضوع تاکید کرده است. او در مسکو در این باره گفت: آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ما گفته، ایرانیها نسل بعدی سانتریفیوژها را نصب خواهند کرد. با این حال، ایران تحت توافقات پادمانی به تعهدات خود عمل کرده است. بحث کشورهای غربی با ایران بر سر برنامه هستهای این کشور مسئلهای سیاسی است، نه قانونی.لاوروف در این باره گفت: آژانس اتمی آنجاست و بر این موضوع نظارت دارد. با این حال، مایلم تکرار کنم این بخش قانونی ماجراست در حالی که بخش سیاسی موضوع ما هستیم که به همراه اعضاء شورای امنیت از ایران میخواهیم عملیات غنیسازی خود در طول مذاکرات را تعلیق کند.روزنامه آمریکایی واشنگتنپست ادعا کرده ایران قصد دارد 50 هزار سانتریفیوژ جدید نسل اول بسازد که این گزارش بر مبنای سخنان فردی در ایران درباره خرید قطعات آهنرباست. در حالی که در «بولتن دانشمندان اتمی» این موضوع رد شده است.مطالبی که خبرگزاری آسوشیتدپرس درباره تحقیقات ایران بر روی بمبهای هستهای نوشته بود هم غیردقیق بوده است که او و همکارانش در «مجله عدم اشاعه سلاحهای هستهای» به آنها پاسخ دادهاند که این آژانس خبری هم در واکنش در مقالهای به ضعفهای گزارش قبلی خود اذعان کرده است.بهترین اطلاعات درباره برنامه هستهای ایران این است که در حال حاضر هیچ فعالیت هستهای در ایران جریان ندارد. جیمز کلپر، مدیر مرکز اطلاعات ملّی تأیید کرده است که او تا اندازه زیادی مطمئن است در حال حاضر چنین فعالیتی وجود ندارد. 16 آژانس اطلاعاتی مختلف آمریکا هم همگی در این دیدگاه اتفاق نظر دارند.به عقیده آنها، در حال حاضر هیچ مدرکی درباره توسعه فعالیت هستهای ایران صورت نگرفته و به علاوه، مدرک بسیار قطعی وجود دارد که ایران سلاح هستهای تولید نمیکند و مقامات ایران تصمیمی درباره چنین برنامهای نگرفتهاند.لئون پانتا، وزیر دفاع آمریکا نیز گفته، «آیا ایرانیها در تلاشند سلاح هستهای تولید کنند؟ نه.» محمد البرادعی، مدیرکل سابق آژانس اتمی نیز گفته، «هیچ مدرکی ندیدهام که ایران به دنبال ساخت سلاح هستهای باشد. معتقدم ایران خطری قطعی و آنی نیست. هر چه دیدم بزرگنمایی درباره تهدید ایران بوده است.به هر حال، اگر تهران بکوشد بمب بسازد، بازرسان آژانس که بر تاسیسات این کشور نظارت دارند، متوجه خواهند شد. طبق گفته آژانس اتمی، همه مواد بیان شده ایران تحت نظارت آژانس قرار دارد. برای ساخت بمب، ایران یا باید بازرسان آژانس را اخراج کند یا پنهانی اقدام به ساخت سلاح کند. در هر دو صورت، ایران مجبور خواهد بود چهار دهه عضویت خود در پیمان منع اشاعه هستهای را متوقف کند؛ گامی که احتمالا موجب اقدام نظامی آمریکا یا اسرائیل خواهد شد. بنابراین اگر ما به دنبال خطوط قرمز هستیم، آن باید یا اخراج بازرسان آژانس اتمی باشد یا کشف تغییر مواد هستهای به موادی که مصارف غیرصلحآمیز دارند، نه برخی خطوط قرمزی که یک کشور غیر عضو انپیتی تعیین کرده است.مشکل ایجاد سناریوهای فرضی – یعنی همان کاری که نتانیاهو با تاکید بر نزدیک بودن زمان دستیابی ایران به بمب انجام میدهد - این است که باعث اتخاذ سیاستهای شدید علیه ایران میشود که این امر نیز به نوبه خود موجب واکنش تند ایران میشود. این امر تنها باعث ایجاد چرخه خودساختهای از تنشها میشود.طبق پیمان عدم اشاعه سلاحهای هستهای داشتن توانمندی سلاحهای هستهای غیرقانونی نیست. در واقع اگر کشوری به طور کامل یک بخش هستهای غیرنظامی ایجاد کرده باشد ـ چیزی که انپیتی حرکت در جهت ان را تشویق میکند ـ این کشور توانایی ساخت سلاح اتمی را هم دارد. همانطور که نمیتوان کسی را به خاطر داشتن اتومبیلی با توانایی حرکت با سرعت 120 مایل در ساعت جریمه کرد، توانمندی ساخت سلاح هستهای یک کشور را هم نمیتوان غیرقانونی دانست.به عنوان مثال، آرژانتین، برزیل و ژاپن دارای برنامه هستهای هستند. آنها نیز میتوانند پیمان انپیتی را نقض کنند و ظرف چند ماه سلاح هستهای بسازند. آرژانتین و برزیل مانند ایران اجازه بازرسی کامل به بازرسان آژانس تحت پروتکل الحاقی را نمیدهند. آژانس اتمی نه تنها در قبال ایران بلکه برای 50 کشور دیگر نیز نمیتواند ماهیت کاملا مسالمتآمیز برنامه هستهای آنها را اثبات کند.یک دلیل برای آن وجود دارد؛ بیشتر فناوریهای هستهای دارای کاربردی دوگانه هستند. به همین دلیل است که برخی از ما در جوامعی که دارای سلاح هستیم، به بازبینی انپیتی فکر کنیم تا نقاط ضعف آن را از بین ببریم.متأسفانه ادعاهای جدید نتانیاهو درباره تقویم زمانی ایران برای دست یافتن به بمب اتمی ادعایی نیست که تنها یک بار مطرح شده باشد، او چند دهه است که ادعاهایی از این قبیل مطرح میکند.نتانیاهو در سال 1992 زمانی که نماینده پارلمان بود گفت، ایران 3 تا 5 سال با ساخت بمب فاصله دارد. اکنون او آمریکا را ترغیب میکند تا کار کثیف اسرائیل را انجام دهد از این روست که میگوید این تهدید باید از طریق جامعه بینالمللی با ریاست آمریکا ریشهکن شود.